Po udarze rodzina słyszy nazwę, której nie rozumie, i wychodzi z gabinetu z poczuciem, że coś jej umknęło. Afazja, dyzartria i apraksja to trzy różne problemy, które mogą wystąpić razem, ale znaczą co innego. Od tego, który dominuje, zależy, czy sensowniejszy jest alfabet, obrazki, czy zupełnie inna forma wsparcia.
Afazja: problem z językiem
Osoba wie, co chce powiedzieć, ale nie potrafi znaleźć słów albo skleić zdania. Rozumienie też bywa zaburzone. To problem z językiem, nie z mięśniami: usta i krtań działają, brakuje „programu”.
W afazji sens mają dwie drogi: tablica literowa, jeśli osoba czyta i literuje, oraz obrazki z potrzebami, jeśli czytanie jest zbyt trudne. Często używa się obu.
Dyzartria: problem z wymową
Język i myślenie działają, ale mięśnie odpowiedzialne za mowę są osłabione. Mowa jest niewyraźna, męcząca, cicha. Osoba wie, co chce powiedzieć, i mówi to nieczytelnie.
Tu najlepiej sprawdza się literowanie: treść jest gotowa, trzeba tylko dać jej czytelny kanał. Alfabet na jednej planszy bywa wystarczający, dopóki ręka pozwala wskazywać.
Apraksja mowy: problem z planem ruchu
Mięśnie są sprawne, ale mózg nie potrafi zaplanować sekwencji ruchów potrzebnych do wypowiedzenia słowa. Osoba „wie, jak to brzmi”, ale usta nie wykonują polecenia. Często towarzyszy afazji.
W apraksji obrazki działają lepiej niż litery, bo omijają planowanie mowy. Sprawdza się tablica emocji i potrzeb, a przy dobrej sprawności ręki także pisanie lub klawiatura.
Jak to rozpoznać w domu
Nie da się tego zrobić wiarygodnie bez logopedy, ale trzy obserwacje pomagają w rozmowie z nim:
- Czy osoba rozumie polecenia? Jeśli tak, a nie mówi, to bardziej afazja lub apraksja niż problem ze słuchem.
- Czy mowa jest niewyraźna, ale sensowna? To wskazuje na dyzartrię.
- Czy osoba powtarza to samo słowo inaczej za każdym razem? To trop apraksji.
Co kupić, zanim dostaniesz diagnozę
Jedną rzecz, która działa niezależnie od rozpoznania: tablicę potrzeb z czterema podstawowymi polami: boli, pić, toaleta, pomoc. To nie diagnoza, to sposób, żeby przetrwać pierwsze tygodnie bez zgadywania.
Więcej: afazja po udarze: ćwiczenia i wybór tablicy po udarze.