Jeszcze niedawno rozmawialiście przy śniadaniu o wszystkim. Dziś mama, tata albo dziadek patrzą na Ciebie, chcą coś powiedzieć, a z ust wychodzą pojedyncze słowa, dziwne dźwięki albo cisza. To jedna z najtrudniejszych rzeczy, jakie mogą spotkać rodzinę po udarze. Dobra wiadomość jest taka, że porozumiewać się można od pierwszego dnia, nawet jeśli mowa wróci dopiero po jakimś czasie.
Ten tekst pomoże Ci zrozumieć, co się dzieje, jak rozmawiać i jak wesprzeć bliskiego prostymi narzędziami.
Co dzieje się z mową po udarze
Po udarze mózgu często pojawia się afazja, czyli zaburzenie mowy. Osoba może mieć kłopot z wypowiadaniem słów, z rozumieniem tego, co słyszy, albo z jednym i drugim. Czasem problemem jest dyzartria, przy której człowiek wie, co chce powiedzieć, ale mięśnie mówienia nie współpracują i mowa jest niewyraźna.
Warto pamiętać, że afazja nie oznacza utraty inteligencji ani pamięci. Osoba po udarze nadal jest tą samą osobą, tylko jej droga od myśli do słowa jest zablokowana. Według materiałów Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza pacjent z afazją może przetwarzać informacje nawet kilka razy wolniej niż osoba zdrowa, dlatego tak ważne są krótkie i jasne komunikaty.
Zasady rozmowy, które naprawdę działają
-
Zadbaj o ciszę. Wyłącz telewizor i zadbaj, żeby mówiła jedna osoba naraz.
-
Mów krótkimi zdaniami, spokojnie i wyraźnie, bez krzyku. Osoba po udarze zwykle słyszy dobrze.
-
Dawaj czas. Nie kończ zdań za bliskiego i nie poganiaj go, nawet jeśli cisza się przedłuża.
-
Zadawaj proste pytania, na które można odpowiedzieć „tak” lub „nie”, albo wskazać jedną z dwóch opcji.
-
Patrz na gesty, mimikę i ruchy. Często mówią więcej niż słowa.
-
Nie mów do dorosłego jak do dziecka. Afazja nie sprawia, że człowiek przestaje być dorosły.
-
Pozwalaj robić samodzielnie tyle, ile się da.
Kiedy słowa nie wystarczają: tablica AAC
AAC to skrót od komunikacji wspomagającej i alternatywnej. Brzmi poważnie, ale w praktyce to często zwykła tablica z obrazkami, symbolami albo literami, na którą osoba wskazuje palcem lub wzrokiem.
Wyobraź sobie, że dziadek chce pić, ale nie potrafi znaleźć słowa. Zamiast zgadywać przez dziesięć minut, podajesz mu tablicę. On wskazuje obrazek szklanki. Wszyscy się uspokajają. Taka drobna sytuacja potrafi odebrać ogromną część frustracji, która narasta w domu po udarze.
-
Tablica z obrazkami pomaga wyrazić podstawowe potrzeby: jedzenie, picie, toaleta, ból, zimno, ciepło.
-
Tablica z emocjami pozwala powiedzieć, że jest się smutnym, zmęczonym albo zdenerwowanym.
-
Tablica z literami i cyframi przydaje się osobom, które rozumieją pisany tekst i potrafią wskazywać litery, żeby zbudować słowo lub podać numer.
-
Tablicę można zabrać do szpitala, do rehabilitacji i na wizytę lekarską.
Czy AAC zaszkodzi powrotowi mowy?
To bardzo częsta obawa. Wiele rodzin boi się, że jeśli bliski zacznie używać tablicy, przestanie próbować mówić. Polskie ośrodki zajmujące się neurorehabilitacją oraz publikacje logopedyczne podkreślają, że AAC nie hamuje rozwoju mowy, a często ją wspiera. Kiedy człowiek może się porozumieć, spada napięcie i rośnie motywacja do dalszych prób.
Tablica nie zastępuje terapii. To most, który pozwala rozmawiać już dziś, podczas gdy logopeda pracuje nad mową na jutro.
Jak zacząć w domu
-
Zapytaj lekarza lub neurologopedę, jakie formy komunikacji będą najlepsze w tej sytuacji.
-
Zacznij od kilku najważniejszych potrzeb i pokaż tablicę w naturalnej sytuacji, na przykład przy posiłku.
-
Sam wskazuj obrazki, kiedy mówisz. Ludzie uczą się, patrząc na innych.
-
Powtarzaj codziennie, krótko i bez presji.
-
Powiedz reszcie rodziny, jak korzystać z tablicy, żeby wszyscy reagowali tak samo.
-
Pamiętaj o sobie. Opiekun, który odpoczywa, jest lepszym rozmówcą.
Sprawdź, jak mogą wyglądać tablice w praktyce
Jeśli szukasz prostego narzędzia, które pomoże Waszej rodzinie znów się rozumieć, obejrzyj tablice komunikacyjne AAC i tablice z literami w sklepie SpeakBoard. Zajrzyj na https://speakboard.pl, gdzie znajdziesz tablice AAC, tablice z literami i cyframi oraz zestawy do nauki.
Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem, logopedą, neurologopedą ani terapeutą.
Jakie tablice pomagają po udarze
Najczęściej sprawdzają się trzy: tablica z pełnym alfabetem do literowania, tablica podstawowych potrzeb (boli, pić, toaleta, pomoc) oraz tablica liczbowa do określania poziomu bólu i dawki leku. Więcej: tablica AAC dla seniora.
Praktyczny wybór produktów: tablica AAC dla osoby po udarze.