Rodzic, który pierwszy raz szuka sposobu na porozumienie z dzieckiem niemówiącym, trafia na dwie nazwy: PECS i tablica AAC. Obie dotyczą obrazków, obie mają pomóc w komunikacji, ale to nie są te same narzędzia i nie sprawdzają się w tych samych sytuacjach.
PECS: system wymiany obrazków
PECS (Picture Exchange Communication System) to metoda, w której dziecko podaje rozmówcy obrazek i w ten sposób coś uzyskuje. Uczy się w sześciu fazach: od podania jednego obrazka, przez wybieranie z dwóch, po budowanie zdań i odpowiadanie na pytania. Kluczowe słowo to „wymiana”: dziecko samo inicjuje kontakt, a dorosły reaguje.
PECS wymaga konsekwencji i zwykle dwóch osób prowadzących (rodzic i terapeuta), które pracują tą samą metodą. Efekt jest mocny: dziecko uczy się, że komunikacja jest skuteczna, i robi to z własnej inicjatywy.
Tablica AAC: plansza do wskazywania
Tablica AAC to gotowa plansza z polami: piktogramami albo literami. Leży w zasięgu ręki, a użytkownik wskazuje pole, żeby coś powiedzieć. Nie ma etapów ani treningu inicjowania: osoba po prostu pokazuje to, co chce przekazać. Na jednej tablicy mieści się 20 pól, na tablicy literowej cały alfabet.
To rozwiązanie działa od pierwszego dnia, także u dorosłych po udarze, którzy nigdy nie mieli kontaktu z obrazkami. Nie wymaga zespołu, tylko jednej osoby, która będzie reagować na wskazania.
Czym się różnią w praktyce
- Inicjatywa: PECS uczy dziecko zaczynania rozmowy. Tablica odpowiada na potrzebę, gdy już się pojawi.
- Czas wdrożenia: tablica działa od razu, PECS to tygodnie pracy z terapeutą.
- Liczba osób: PECS potrzebuje spójności w całym otoczeniu, tablica jest mniej wymagająca.
- Zakres: tablica literowa pozwala literować dowolne słowo, PECS ogranicza się do obrazków, które masz.
- Koszt: tablica to jednorazowy zakup, PECS wymaga zwykle pomocy terapeuty i materiałów do druku.
Kiedy PECS
Gdy dziecko jest małe, nie czyta i ma dostęp do terapeuty, który poprowadzi fazy. Gdy problemem jest brak inicjatywy: dziecko nie próbuje się komunikować, nawet gdy czegoś chce. Gdy w domu i w przedszkolu jest ktoś, kto utrzyma tę samą metodę.
Kiedy tablica AAC
Gdy potrzebujesz rozwiązania na już: dziecko krzyczy z frustracji, a ty nie wiesz, o co mu chodzi. Gdy nie ma terapeuty albo jest raz w miesiącu. Gdy użytkownik jest dorosły: po udarze, z afazją, z SLA. Gdy chcesz, żeby komunikacja była dostępna w kilku miejscach jednocześnie (dom, szkoła, babcia).
Czy można łączyć
Tak i często tak się dzieje. PECS uczy mechanizmu „pokazuję, żeby dostać”, a tablica daje słownictwo do dyspozycji przez cały dzień. W praktyce wiele rodzin zaczyna od tablicy, bo daje natychmiastową ulgę, a potem, jeśli jest terapeuta, przechodzi do pracy metodą PECS.
Od czego zacząć w tym tygodniu
Wybierz jedną sytuację, która codziennie kończy się wybuchem: posiłek, ubieranie, wyjście. Dobierz tablicę do tej sytuacji, nie do całego życia. Połóż ją w miejscu zdarzenia, pokaż trzy, cztery pola i nazywaj je, gdy ich używasz. Po dwóch tygodniach dołóż kolejną planszę.
Do posiłków i łazienki: tablica podstawowych potrzeb.
Do trudnych emocji: tablica emocji.
Do poleceń i zwrotów: tablica instrukcji.
Dla osoby, która czyta: tablica z pełnym alfabetem.
Jeśli nie wiesz, co wybrać, przeczytaj przewodnik po AAC albo napisz do nas z krótkim opisem sytuacji.